Bỏ qua đến nội dung chính

Chủ đề 05

Di sản UNESCO và các vùng Bài chòi

Ngày 7/12/2017, nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam được UNESCO ghi vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Từ đó, nhiều địa phương miền Trung mở lớp, lập câu lạc bộ và dành kinh phí để gìn giữ tiếng hô bài chòi.

Chòi tre treo đèn lồng trong đêm phố cổ Hội An

Ghi danh tại Jeju

Quyết định 12.COM 11.b.35 được đưa ra tại kỳ họp thứ 12 của Ủy ban liên chính phủ về di sản văn hóa phi vật thể, tổ chức trên đảo Jeju (Hàn Quốc) năm 2017. Báo chí ghi ngày công bố là 7/12/2017; trang UNESCO chỉ ghi năm.

Tên di sản là “Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam” (The art of Bài Chòi in Central Viet Nam). Theo Vietnam News, đây là di sản thứ 10 của Việt Nam được UNESCO ghi danh.

Quê hương của di sản

Theo báo Pháp Luật TP.HCM, chín tỉnh miền Trung từ Quảng Bình tới Khánh Hòa là quê hương của di sản bài chòi. Một nguồn liệt kê chín địa phương: Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa và Đà Nẵng; nguồn khác cho biết hồ sơ quốc gia ban đầu gồm 11 tỉnh, thành (thêm Ninh Thuận, Bình Thuận). Trang UNESCO không nêu tên tỉnh nào.

Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, các vùng này nay thuộc tỉnh Quảng Trị (gồm cả Quảng Bình cũ), thành phố Huế, thành phố Đà Nẵng (gồm cả Quảng Nam cũ), tỉnh Quảng Ngãi, tỉnh Gia Lai (gồm cả Bình Định cũ), tỉnh Đắk Lắk (gồm cả Phú Yên cũ) và tỉnh Khánh Hòa.

Bài chòi trải dài các tỉnh, thành miền Trung.

Quê hương của di sản

Truyền dạy trong cộng đồng

UNESCO ghi nhận phần lớn nghệ nhân học nghề ngay trong gia đình; các nghệ nhân cùng cộng đồng đã lập gần 90 đội, nhóm, câu lạc bộ bài chòi, và truyền dạy ở câu lạc bộ, trường học, hội đoàn.

Ở Hội An (nay thuộc TP Đà Nẵng), từ năm 2004 Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa Hội An phối hợp với ngành giáo dục đưa bài chòi vào học đường. Năm 2024, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc TP Đà Nẵng) thí điểm truyền dạy bài chòi cho 80 câu lạc bộ tại 80 trường tiểu học, THCS. Các lớp tập huấn còn được mở ở Quảng Ngãi (2024) và Khánh Hòa (2026).

Kinh phí và những lo lắng

Quảng Ngãi có đề án bảo tồn bài chòi giai đoạn 2023–2025, định hướng đến 2030, với kinh phí hơn 14 tỷ đồng. Quảng Nam (nay thuộc TP Đà Nẵng) có đề án giai đoạn 2024–2030 với tổng kinh phí hơn 23,6 tỷ đồng; khi đó tỉnh có 78 câu lạc bộ, đội, nhóm bài chòi.

Dù vậy, ở Quảng Nam, báo chí ghi nhận nghệ nhân cốt cán phần lớn đã lớn tuổi. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch lên kế hoạch tổ chức Liên hoan Hô hát Bài chòi khu vực Trung Bộ năm 2025 tại TP Đà Nẵng, với các nghệ nhân, câu lạc bộ đến từ 7 tỉnh, thành phố miền Trung – Tây Nguyên; theo Báo Văn hóa, liên hoan sau đó bị tạm hoãn rồi tạm dừng (27/11/2025) vì thời tiết cực đoan ở miền Trung.

Nguồn tham khảo