Bỏ qua đến nội dung chính

Câu thai và cách hô

Anh Hiệu, chị Hiệu dùng câu thai để đố tên con bài: thể thơ, cách hô và những câu thai có nguồn.

Linh hồn của hội bài chòi là tiếng hô của anh Hiệu, chị Hiệu: mỗi con bài rút ra không được gọi thẳng tên mà được “đố” bằng một câu thai.

Câu thai là gì?

Anh Hiệu, chị Hiệu rút con bài trong ống tre, dùng tài hát, hô, đối đáp để gọi tên con bài đó; người ta gọi đó là hô thai. Mỗi quân bài lại có một câu thai để người ngồi ở các chòi đoán xem đó là con bài gì.

Lời hô thường là thơ lục bát, lục bát biến thể, song thất lục bát, hoặc những đoạn thơ 4, 5 chữ theo điệu vè. Theo Viện Âm nhạc Việt Nam, chữ cuối của câu tám chữ phải báo tên con bài. Trước câu thai, Hiệu có thể hô câu mồi – câu hô chưa có tên con bài, để thu hút người nghe trước khi “xổ” tên con bài.

Nghe câu thai, đoán con bài

Các câu thai dưới đây trích nguyên văn từ bài “Bài chòi Bình Định” của Đào Đức Chương (Giai Phẩm Tây Sơn, Xuân Canh Thìn 2000). Chữ báo tên con bài nằm ở câu cuối. Tên con bài ghi theo nguồn được trích; nơi khác có thể gọi khác.

Con Ba Gà: Khôn ngoan đối đáp người ngoài Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau

Con Ngũ Dụm: Một cây làm chẳng nên non Ba cây dụm lại thành hòn núi cao

Con Bảy Thưa: Đừng ham nón tốt dột mưa Đừng ham người tốt mã mà thưa chuyện nhà

Con Nhứt Nọc: Đò em đưa rước bộ hành Thuyền nan một chiếc tử sanh trọn bề Trải qua bãi hạc, gành nghê Quanh năm chèo chống, tứ bề sóng xô Tiếng ai văng vẳng gọi đò Mau mau nhổ nọc chèo qua đón người

Cùng một con bài có thể có nhiều câu thai. Năm 2018, báo Tuổi Trẻ ghi lại một câu thai cho con tứ cẳng, được đọc trong buổi sinh hoạt của một câu lạc bộ bài chòi: Em liền đi gặp người thương Lâu nay lỡ nhớ lỡ thương bóng hình Ngờ đâu mẹ bắt thình lình Ba chân bốn cẳng in hình còn đây

Theo Giai Phẩm Tây Sơn, nội dung câu thai phải luôn luôn thay đổi khi gặp lại con bài cũ.

Cách hô của anh Hiệu

Hội chơi bắt đầu bằng tiếng trống, rồi anh Hiệu, chị Hiệu hô xướng gọi mở hàng để mọi người chú ý. Nói lối là hình thức mở đầu: nói có vần theo lối thơ dân gian, hát tự do, không theo nhịp điệu, tiết tấu. Khi phát thẻ xong, Hiệu hô: “Phát bài đã đủ cho Hiệu tính tiền.”

Hiệu phải đặt câu thai thật nhanh cho hợp với lá bài, ẩn dụ kín đáo, dí dỏm. Ở Hội An, anh Hiệu Nguyễn Đáng thường dùng kỹ thuật nhấn, luyến, nói để gây cười khi xướng lời thai. Các lớp truyền dạy hôm nay tập cho học viên cách nhấn nhá, luyến láy, lấy hơi và nhả chữ.

Hình ảnh minh họa

  • Anh Hiệu giơ con bài vừa rút, tay kia giữ ống thẻ tre
    Anh Hiệu rút con bài, chuẩn bị hô câu thai.
  • Anh Hiệu bưng ống thẻ tre giữa sân hội, sau lưng là dãy chòi có người ngồi
    Ống thẻ tre – nơi Hiệu rút từng con bài.
  • Anh Hiệu hô câu thai bên hình con đò, nét khắc đen trắng
    Câu thai con Nhứt Nọc kể chuyện người lái đò (tranh AI minh họa).

Thử tài hiểu biết

Chọn một đáp án cho mỗi câu – kết quả hiện ngay.

Câu 1/7

Đúng 0

Câu 1. Lời hô của anh Hiệu, chị Hiệu để đố tên con bài gọi là gì?

Đã trả lời 0/7 câu.

Nguồn tham khảo