Bỏ qua đến nội dung chính

Bộ bài và cách chơi

Ba pho Văn – Vạn – Sách, thẻ tre, ống thẻ và một ván bài chòi từ lúc mua thẻ đến tiếng hô “tới”.

Bộ bài chòi nhỏ gọn, hình vẽ đơn sơ, nhưng tên mỗi con bài lại là cả một kho chữ nghĩa dân gian – và mỗi vùng gọi một khác.

Ba pho Văn – Vạn – Sách

Bộ bài chia làm ba pho: Văn, Vạn và Sách. Số lá thì mỗi nguồn ghi một khác: 27 cặp, 30 lá, 33 lá, có nguồn ghi 60 con bài; chưa có con số nào được coi là chuẩn.

Ví dụ pho Sách theo Giai Phẩm Tây Sơn (Bình Định, 2000): Nhứt Nọc, Nhì Nghèo, Ba Gà, Tứ Sách, Ngũ Dụm, Sáu Hường, Bảy Thưa, Tám Dây, Cửu Điều; ba con Yêu màu đỏ là Ông Ầm, Thái Tử và Bạch Huê. Ở Hòa Vang (Đà Nẵng), cùng pho này có những tên như Ngủ Trưa, Sáu Hột, Tứ Cẳng. Tên con bài khác nhau theo vùng và theo nguồn.

Thẻ tre, lá bài và ống thẻ

Lá bài vẽ trên giấy rồi dán lên thẻ tre; đầu trên thẻ bè ra để dán lá bài, đầu dưới vót nhọn. Mặt con bài không ghi chữ như con bài tổ tôm mà chỉ là những hình vẽ rất thô sơ: con Ông Ầm vẽ một cái mặt vằn vện như mặt quỷ, con Tám Miểng vẽ 8 mảnh đen, con Chín Gối là hình 9 nút. Ngày nay có thêm chữ Việt ở đầu con bài.

Nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan cho biết quân bài ngày nay ở Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa đều được nghệ nhân vẽ lại theo trí nhớ. Người tổ chức chuẩn bị hai ống đựng thẻ bài bằng tre hoặc gỗ, và các thẻ lớn dán sẵn ba con bài để phát hoặc bán cho người chơi.

Một ván bài chòi

Người chơi lên chòi, mua thẻ gồm ba con bài. Anh Hiệu xóc ống thẻ, rút từng con bài và hô câu thai. Chòi nào giữ quân bài vừa được hô tên thì gõ mõ ba tiếng hoặc hô vang “có đây”, và được trao một cây cờ đuôi nheo nhỏ.

Chòi nào ăn đủ ba con, tức là được ba cờ, thì hô to “tới” và gõ một hồi mõ dài; trống ở chòi cái vang lên báo có người thắng. Chòi thắng nhận khay tiền và cờ đuôi nheo; tiền thưởng chỉ mang tính tượng trưng, được xem như lộc đầu xuân. Trình tự này ghép từ nhiều nguồn; mỗi nơi có thể chơi hơi khác.

Hình ảnh minh họa

  • Các thẻ bài chòi bằng tre dán lá giấy, hình vẽ đen trắng, chữ Quốc ngữ trên đầu thẻ
    Thẻ tre dán lá bài, chữ Quốc ngữ trên đầu thẻ.
  • Hai dãy chòi tre mái tranh đối diện nhau quanh sân hội, chòi trung ương ở đầu sân
    Sân hội với hai dãy chòi đối diện nhau.
  • Ba con bài chòi hoạt hình 3D đứng thành hàng, chữ Quốc ngữ trên đầu thẻ
    Ba pho Văn – Vạn – Sách (tranh AI minh họa).

Thử tài hiểu biết

Chọn một đáp án cho mỗi câu – kết quả hiện ngay.

Câu 1/7

Đúng 0

Câu 1. Bộ bài chòi chia làm mấy pho?

Đã trả lời 0/7 câu.

Nguồn tham khảo